موضوع روز:

NNSROJ

یونیک/خاص سازی در تاریخ و نشریه گفتگو

Wednesday, November 16, 2011

 یونس قربانی فر

 شماره اخیر نشریه گفتگو به اقلیم کردستان عراق اختصاص یافته است. حلقه ای از روزنامه نگاران ایرانی که هنوز به اندیشه ها و افکار کانون هایی چون نشریه کاوه، ایرانشهر، آینده و کسانی چون سید احمد کسروی تبریزی در زمینه ملی گرایی وفادار مانده اند این نشریه را اداره می کنند. این حلقه از روزنامه نگاران ایرانی وفاداری خود را به برداشت ها و تفاسیر کلاسیک از ملت و ملی گرایی در گفتارها و نوشتارهای ژورنالیستی و نیز در آثاری که به صورت مجموعه های سندی منتشر می نمایند، حفظ نموده اند. تقلیل مفهوم ایران و ایرانی به قوم و زبانی واحد، مارژینال نمودن نقش و جایگاه گروه های قومی دیگر در تاریخ ایران و ارائه روایت یا روایت های ایدئولوژیک از تاریخ اقوام ایرانی مهم ترین خطوط گفتمانی حاکم بر نشریه گفتگو در زمینه مطالعات قومی است. علاوه بر این نوعی ترس و هراس از ساختار متنوع قومی در ایران- ساختاری که پیشینه ای به درازای تاریخ ایران دارد- که باید آن را به فوبیای قومی تعبیر نمود بر دیدگاه اعضای این حلقه و کانون حاکم است.

نشریه گفتگو در سال 1388 شماره ای را به جمهوری کردستان اختصاص داد که در واقع روایتی ایدئولوژیک از رخدادها و وقایع تاریخی  دهه 1320 بود. البته این روایت مخلوق و ابداع نشریه مزبور و حلقه اداره کننده آن نیست، بلکه روایتی است که وفاداران ناسیونالیسم ابتدایی برساخته اند که در آن جمهوری کردستان به عنوان یک رخداد تاریخی شکل گرفته بر بسترسیاسی، اجتماعی و فکری خاص یا معلول عوامل مختلف و متنوع تاریخی تحلیل و تبیین نمی شود، بلکه به عنوان اثری از دخالت نیروی خارجی تحلیل می گردد. در این روایت ایدئولوژیک، که در چارچوب های سخت و متصلب گزاره های گفتمان ناسیونالیسم ابتدایی محصور و محدود مانده است، مورخ جستجوگر امر واقع نیست و راوی تاریخ به دنبال کشف علل و عوامل رخداد تاریخی و روایت آنها نمی باشد، بلکه به دنبال ارائه روایتی از گذشته بر اساس باورها و ارزش های ایدئولوژی اش است. در این شماره از گفتگو، جمهوری کردستان توسط راویان مومن به این ایدئولوژی نقالی می شود.

 آن گروه از راویان تاریخ که بازگویی اشان از گذشته مبتنی بر خطوط این گفتمان است، از استراتژیها، تاکتیک ها و سبک های خاصی( آگاهانه یا ناآگاهانه) بهره می گیرند. بدون شک آنان  در زمینه بهره گیری از استراتژیها، تاکتیک ها و سبک ها متفاوت با مبدعان این گفتمان در دهه های ابتدایی قرن بیستم هستند. البته در اینجا مجال آن نیست که به ایضاح وجوه ، ابعاد و سطوح مختلف گفتمان مزبور و سوژه های آن بپردازیم. تمرکز ما در این نوشتار تنها بر یکی استراتژیهای این گفتمان است؛

یونیک/خاص سازی تاریخ یکی از استراتژیهای گفتمانی مورخان و راویان تاریخ در این ایدئولوژی است. آنان این استراتژی را در روایت تاریخ قومیت ها به کار می گیرند و با یونیک سازی گذشته آنان، قصد آن دارند تصویری مطابق با خواست ها و اهداف سیاسی خود ارائه نمایند. در این استراتژی تلاش بر آن است گذشته یک گروه قومی و رخدادهای تاریخی مربوط به آن ؛منحصر به فرد، یونیک و خاص جلوه داده شوند. این نحوه برخورد و شیوه مواجهه با تاریخ گروه های قومی را می توان یونیک سازی یا خاص سازی تاریخی نامید. مقصود و مراد از یونیک سازی، بازسازی گذشته و روایت رخدادهای تاریخی نیست، بلکه برجسته سازی رخدادها و حوادثی خاص و تقلیل تمامی تاریخ یک گروه قومی به آن هدف اصلی می باشد. در شماره اخیر نشریه گفتگو از این استراتژی گفتمانی به ویژه در مصاحبه ها استفاده شده است و مصاحبه گران با بهره گیری از این استراتژی، جدال و نزاعی گفتمانی را با مصاحبه شوندگان رقم زده اند.

مصاحبه گران برای پیشبرد استراتژی یونیک/خاص سازی روایتی ویژه از تاریخ معاصر کردستان عراق ارائه می دهند و در این روایت برخی از رخدادها که بیشتر رخدادهایی مصیبت بار و دردناک هستند برجسته می شوند و این رخدادها معادل با کلیت تاریخ کردهای عراق قلمداد می گردند. یکی از این رخدادها  جنگ و درگیری نظامی بین دو سازمان کرد عراقی بود که در دهه 1990 صورت گرفت، این رخداد یکی ازوقایع مصیبت بار و دردناک برای کردهای عراق بود و در طی آن علاوه بر جان باختن شمار زیادی از اعضای آن دو سازمان سیاسی، موارد زیادی از نفض حقوق بشر صورت گرفت. میانجی گری قدرت های خارجی به این بحران داخلی پایان بخشید و دو سازمان سیاسی مورد بحث پس از چند سال به متحدانی نزدیک مبدل شدند. تاریخ نگار و ناظری که رخدادهای دهه 1990 را روایت می کند، بدون شک و بر اساس معیارهای اخلاقی و حقوق بشری، نمی تواند در مقابل جان باختن انسان ها، نقض حقوق بشر و نزاع نظامی بی حاصل و مصیبت بار این سال ها ساکت بماند و  سیاستمدارانی را که خالق این مصیبت ها بودند مورد سرزنش و انتقاد جدی و سخت قرار ندهد. در واقع تاریخ نگار تنها می تواند به روشن ساختن حقایق کمک نماید و از او بیش از این ساخته نیست؛ چرا که عدالت در خارج از متن تاریخ و در جهان عینی قابلیت اجرا و تحقق می یابد.در اینجا مقصود پرداختن به آن جنگ داخلی مصیبت بار نیست بلکه نحوه مواجهه مومنان ناسیونالیست نشریه گفتگو با این رخداد مد نظر می باشد. در بیشتر مصاحبه های این نشریه بر روی این رخداد مانور داده می شود، مصاحبه گران از مصاحبه شوندگان می خواهند از آن رخداد بگویند، از ابعاد و گسترده آن مصیبت رمزگشایی کنند و آمار کشته ها و تلقات انسانی آن جنگ را بازگو نمایند. در مصاحبه با جعفر ابراهیم، نوشیروان مصطفی امین، آزاد جندیانی،فاروق رفیق، فرهاد پیربال، نجدت آکری، شیرزاد نجار، سوران عمر،چنار سعد عبدالله، فرید اسه سرد، آسو کمال، قادر عزیز، احمد توانا مساله جنگ داخلی را طرح کرده اند. مصاحبه گران بدون توجه به جایگاه و موقعیت مصاحبه شوندگان مساله چرایی، چگونگی و سرانجام جنگ داخلی را طرح نموده اند . برای مصاحبه گر پرسش از جنگ داخلی و برجسته سازی این رخداد از چنان اهمیتی برخوردار بوده که مخاطب این پرسش و حتی نوع پاسخ مهم نیست. مصاحبه گر با همگان از مسئول اطلاع رسانی یک حزب تا شاعر، استاد فلسفه، مدیر کل پژوهش وزارت آموزش عالی، استاد دانشگاه، مسئولان و اعضای گروه ها و سازمان ها از جنگ داخلی سخن گفته است. و این به این میزان هم بسنده ننموده و در تمامی آنها از تکرار جنگ داخلی و برادر کشی سخن به میان می آورد. تاکید بر جنگ داخلی و احتمال تکرار آن در برخی از مصاحبه ها بسیار غیر حرفه ای و ناشیانه صورت گرفته است.

 برجسته سازی جنگ داخلی و احتمال تکرار آن استراتژی یونیک/خاص سازی تاریخ است. بهره گیران این استراتژی می خواهند برای مخاطب خود این مساله را مطرح کنند که در تاریخ کردهای عراق و در حیات انسانی آنها آنچه قابل بازگویی و روایت می باشد تنها جنگ داخلی و نزاع و درگیری است و باز آنچه که آینده آنها را تهدید می کند تکرار جنگ داخلی است. در اینجا مصاحبه گر نمی خواهد به دنبال حقایق جنگ داخلی و روشن ساختن ابعاد آن مصیبت باشد بلکه دو هدف را پی گیری می کند نخست با یادآوری رخدادهای منفی به مصاحبه شونده جایگاهی برتر در نزاع گفتمانی پیدا می کند تا بدین نحو رابطه ای نابرابر بین مصاحبه گر و مصاحبه شونده برقرار گردد و مصاحبه گر در مقام برادری بزرگ و ریش سفیدی جهان دیده غمگساری و دلسوزی نماید. هدف دیگر، ارائه ی روایتی خاص از گذشته و وضع کنونی کردهای عراق به مخاطبان ایرانی است  تا از کردهای عراق چیزی جز جنگ داخلی، اعتراض و آینده ای تیره در ذهن نداشته باشند. بهره گیران این استراتژی در روایت ایدئولوژیک خویش از گذشته و حال کردهای عراق، تاریخ ایران را به فراموشی می سپارند و گویی در تاریخ ایران از انقلاب خون بار مشروطه، نزاع ها و درگیریهای تاسف بار داخلی در دهه های بعد ،که مرگ هزاران انسان را در پی داشته است، اطلاعی ندارند. آنان که از استراتژی یونیک سازی در روایت تاریخ بهره می گیرند می خواهند این گونه القا نمایند که برادرکشی، جنگ داخلی و احتمال تکرار آن خاص کردها بوده و ذاتی تاریخ آنها می باشد و در تاریخ ایران این گونه امور جایگاهی ندارد. راویان تاریخ ایدئولوژیک به جای بازکاوی تاریخ خشونت و نقض حقوق بشر و جستجوی راهی برای التیام بخشی به دردهای بازماندگان به دنبال بهره برداری سیاسی از آن هستند. این گروه از راویان غافل از این نکته هستند که خشونت سیاسی محصول رشد نیافتگی سیاسی و فقدان فرهنگ دموکراتیک است و امری مختص به جامعه کرد نبوده و نیست. در فقدان تساهل، تسامح و در غیاب دموکراسی خشونت به ابزاری برای سلطه طلبی سیاسی مبدل می شود و تجربه های تاریخی مختف گواهی بر این ادعاست. پس از انقلاب مشروطه، آنان که خود را صاحبان جنبش می دانستند در حذف، طرد، ترور و سرکوب مخالفان تردیدی به خود راه ندادند؛ مخالفانی که نژاد، زبان و مذهبی مشترک با همان مشروطه خواهان داشتند.نزاع های پس از مشروطه چیزی نبود جز برادر کشی و جنگ داخلی ولی راویان ایدئولوژیک تاریخ نمی خواهند چنین عناوین و مفاهیمی را برای رخدادهای تاریخ وطنی به کار گیرند و آن را مختص گروه های قومی می دانند.

تولیدگران نشریه گقتگو استراتژی یونیک سازی را تنها در روایت گذشته به کار نمی گیرند، بلکه در روایت حال و گزارش از وضع فعلی نیز به این استراتژی توسل می جویند. در تمامی مصاحبه ها و گفتگوها بیشتر پرسش ها پیرامون  اعتراض های امسال در کردستان عراق است به گونه ای که می توان گفت که این شماره از گفتگو تنها به اعتراض های کردستان عراق اختصاص دارد.مصاحبه گران ظاهرا کوشیده اند از تمامی طیف ها و طرف های درگیر در این اعتراضات در سطوح حاکمیت کردی و یا در سطوح گروه های اپوزیسیون در این باره نظرخواهی کنند و سخنان مخالف و موافق را بازتاب دهند. اما این تنها تاکتیکی رسانه ای است تا مصاحبه گر یا مصاحبه گران در زیر پوشش آن استراتژی گفتمانی خویش را به پیش برند. آنان از طرح مساله اعتراض به حاکمیت و قدرت کردی  به دنبال آن  نیستند که مخاطب از جنبش اعتراضی، خواست های آن و برخورد حاکمیت کردی با آن آگاهی یابد. نگاهی به مصاحبه ها نشان میدهد آنان به دنبال القای یک حکم ساده هستند: اعتراض تنها اینجاست و به خشونت منتهی می شود.

مصاحبه گران در اینجا نیز وارد جدالی گفتمانی می شوند و با بهره گیری از تاکتیکی گزینشگرانه تنها بخشی از واقعیت سیاسی کردستان عراق را به مصاحبه شونده یادآور می شوند تا وی را در مقابل این بخش نامطلوب مجبور به موضع گیری نمایند و توان و فرصت سخن گفتن از ابعاد مطلوب حیات سیاسی کردستان عراق را از وی بگیرند . تولیدگران نشریه گفتگو در کنار پی گیری این مقصود ، هدفی دیگر را نیز پی می گیرند و آن ارائه تصویری به شدت مخدوش از واقعیت سیاسی کردستان عراق برای مخاطبان ایرانی می باشد.  

در نهایت باید گفت استراتژی یونیک/خاص سازی روایتی ایدئولوژیک از گذشته و تصویری ناقص از حال ارائه می دهد. روایت/تصویر/گزارش بهره گیران این استراتژی مبتنی بر تلاش برای بازتاب دهی امر واقع یا حقیقت نیست. آنان حقیقت را در دستگاه های ایدئولوژیک خویش ساخته اند و بر اساس این حقیقت برساخته جهان و امور گذشته، حال و آینده اش را روایت می کنند، به تصویر می کشند و گزارش می دهند.

در پایان و فراتر از متد تحلیل گفتمانی باید به اداره کنندگان نشریه گفتگو یادآور شد حیات انسانی یک ملت محصور و محدود به جنگ داخلی و بی ثباتی سیاسی نیست. در کردستان عراق که شما اکنون و گذشته اش را از دریچه ایدئولوژی خود می نگرید حیات انسانی در تمامی وجوه زشت و زیبایش جاریست. آواز خوش عدنان کریم و بهجت ، رقص زیبای دختران و پسران، تلاش برای دستیابی به رفاه و آرامش، پارک آزادی، فضای نیمه دموکراتیک، همزیستی مسالمت آمیز مومنان به هر آئین و هر آنچه که زیبایی های یک جامعه انسانی تازه رسته از دیکتاتوری است، ولی ظاهرا در دستگاه های ایدئولوژیک دیگری نمی تواند دارنده زیبایی باشد. 


Telegram Icon

به تلگرام پایگاه خبری و تحلیلی روژ بپیوندید

مطالب مرتبط:

کلمات کلیدی:


دیگر مقالات نویسنده


صفحه 0 از 0

First Last 
بازنشر مطالب پایگاه خبری و تحلیلی روژ تنها با ذکر منبع مجاز است

تحلیل خبر

analis picture

افواج حمیدیه چگونه، کجا و با چه هدفی تشکیل شدند؟

افواج[۱] حمیدیه ( ترکی: Hamidiye Alayları) پدیده ای است که در تاریخ کُردها که محل بحث و مناقشه بسیار است. همچنین بیشتر منابع و پژوهش های صورت گرفته به زبان ترکی بوده و کمتر منبعی به زبان کُردی در دسترس است.

شنبه ۷مهر۱۳۹۷/ ۱۸:۳۰


خبر


مصاحبه

Interview Picture

واقعیت این است که اعضای ناتو و اعضایی که با ترک‌ها همکاری داشته و با این کشور رابطه دارند خواهان نزدیک‌شدن و برقراری تفا

پنجشنبه ۳آبان۱۳۹۷/ ۰:۲